Phân tích quá trình tha hóa và thức tỉnh của nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao

loading...
Phân tích quá trình tha hóa và thức tỉnh của nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao
3 (60%) 4 votes

Phân tích quá trình tha hóa và thức tỉnh của nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao – Bài làm 1

Chẳng phải ngẫu nhiên, "Chí Phèo" lại là tác phẩm lớn nhất trước cách mạng của Nam Cao, đồng thời đưa ông lên hàng tác giả. Rõ ràng, bị kịch số phận của con quỷ làng Vũ Đại phải bi, phải sót hơn những tấm bi kịch vốn đã được Nam Cao khắc họa tàn nhẫn mà đau đớn.

Loading...

Không phải những "Tư cách mõ", những "Lão Hạc", những "Sống mòn"…không phản ánh, không lột tả được cái sự bần cùng đến lê lết của một bộ phận tầng lớp nông dân và trí thức tiểu tư sản Việt Nam trước cách mạng. Tất nhiên, các tác phẩm của Nam Cao và những cây bút đương thời xứng đáng được trân trọng và ngưỡng mộ, chỉ là, về một phần nào đó, chúng chưa diễn tả hết được những kiếp người của xã hội cũ. Nếu như Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoa,…chỉ làm độc giả "đói" cái đói của nhân vật, cảm thông và cảm mến cái nhân tính và cốt cách con người sót lại của người nông dân trong bước đường cùng, thì "Chí Phèo" lại là một tác phẩm hoàn toàn khác: lại bỏ hết nhân tính, gạt phăng một số phận ra khỏi cộng đồng người. Đó là Cách Nam cao: "bức tử" nhân vật của mình.

Hãy xem, ngay từ đầu, tác phẩm đã mang đến cho người ta sự khó chịu của tiếng chửi. Chí Phèo chửi. Nhưng hắn không chửi nhăng chửi cuội, tiếng chửi này có một sự logic. Ban đầu hắn chửi trời, chửi đời rồi chửi ngay tất cả làng vũ đại….nhưng "trời có là của riêng ai"?, "đời là tất cả nhưng cũng chẳng là gì?", người nông dân Việt Nam vốn hay nói "không thèm chấp", thằng điên đấy hắn chửi thì cứ chửi, ai mắc hơi thừa việc mà đi chửi nhau với hắn. Thế là tiếng chửi của Chí Phèo đi từ chỗ mơ hồ vô định trở thành có chủ thể: mẹ cha đứa nào đẻ ra thằng Chí Phèo để bây giờ hắn khổ. Chí Phèo chửi để nhận thức nguyên nhân dẫn đến sự bi kịch của bản thân. Phải cái, ngay lập tức, hắn hiểu ra mồm hắn chửi rồi tai liền nghe, hắn bắt đầu thấy thấm một nỗi khốn khổ. Chí Phèo đã phải cất tiếng chửi để thèm mong có ai đó chửi lại hắn, để hắn có thể được giao tiếp với đời, với người. "Giá hắn biết hát thì có phải mọi người đỡ khổ không?". Đằng này, Chí chỉ biết có chửi. Cái nỗ lực tuyệt vọng để hòa nhập vào xã hội người cũng bị ngó lơ. Không người nào chịu chửi lại hắn, có nghĩa là tất cả mọi người đã dứt khoát không coi hắn là người. Chí Phèo nhận lại một sự cô đơn đáng sợ. Như thể cả cái làng này vừa bỏ hắn lại trong sa mạc của sự cô đơn lẻ lo: "chỉ có ba con chó dữ với một thằng say rượu!".

Bằng một cách mở đầu vô cùng đặc sắc, Nam Cao đã hé mở cho người đọc số phận của nhân vật – số phận của những con số không: không cha mẹ, không nghề nghiệp, không tấc đất cắm dùi,…mà trong đó, mỗi con số không đại diện cho một tấm bi kịch của cuộc đời hắn.

Nếu đặt lại trang đời của gã cô hồn Chí Phèo, liệu bạn có cầm nước mắt được không? Cái số bị ruồng rãy ngay cả khi vừa sinh ra cũng chẳng ai biết được cha mẹ Chí là ai. Sinh linh nhỏ bé nằm trần truồng trong cái lò gạch cũ. Dân làng nhặt hắn về, nuôi nấng. Tuổi thơ con nhà nông trước cách mạng vốn chẳng sung sướng gì, thì hẳn quãng đời trai trẻ của Chí còn khổ gấp bội. Nhưng đây có lẽ là giai đoạn mà Chí cảm thấy sung sướng nhất. Trong cuộc đời của một gã đôi mươi lương thiện và có nhiều mộng đẹp. Chí giàu lòng tự trọng, biết ghét những gì mà người ta cho là đáng khinh bằng chứng là khi bà ba – vợ ba của Bá Kiến – bắt làm những điều không chính đáng, phần "người" trong Chí Phèo vừa làm mà tay vừa run, thấy "nhục hơn là thích". Như vậy, thì Chí lúc đó cũng như bao con người khác, chỉ mong: "có một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải. Chúng lại bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng. Khá giả thì mua dăm ba sào ruộng làm". Ồ. Đẹp quá. Cuộc sống thanh tịnh dù trong khó khăn như vậy, ai mà chả ước mơ. Nhưng cuộc đời này, nhất là cuộc đời cám cảnh ở làng Vũ Đại không thích những thứ sạch sẽ trong trắng, bất lương thay đây là xã hội bóp chết những thứ trong trắng. Một cơn ghen vu vơ của Bá Kiến, ghen vì sự chung tình của một con trẻ, đẩy Chí vào con đường tù tội. Nơi mà nhà tù thực dân vắt ra khỏi con người ta những giọt lương tri cuối cùng, vắt nát cả thân thể và tâm khảm, nơi nặn ra một thằng Chí hoàn toàn khác – Chí Phèo.

Bảy tám năm sau, Chí Phèo về làng. Người làng không còn ai nhận ra hắn nữa, cũng phải thôi, hắn đâu còn là anh canh điền hiền lành như đất của nhà Bá Kiến nữa. Giờ hắn mang thân hình của một con quỷ, và trái tim của một con chó hoang: "Cái đầu thì chọc lóc, cái mặt thì đen…hai mắt gườm gườm trông gớm chết…"cái ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế. 

Cuộc đời không ánh sáng của Chí Phèo đến đây, đã đại diện cho một phần không nhỏ những người nông dân – những người thuộc đáy xã hội cũ. Đó chính là cuộc sống bị bóp nghẹt ước mơ và khát vọng, người nông dân bần cùng hóa dẫn đến lưu manh hóa. Chỉ có Nam Cao, người luôn nhìn cuộc sống qua con mắt nhân đạo mới nhận ra được điều ấy. Với cái nhìn đời đầy nước mắt ấy, ngay cả khi miêu tả lại cuộc đời của một con quỷ, tác phẩm của Nam Cao cũng chứa chan tình nhân đạo nhân văn.

Phân tích quá trình tha hóa và thức tỉnh của nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao – Gợi ý

Cuộc sống lương thiện nghèo khó:

Ngay từ khi chào đời, Chí Phèo bị bỏ rơi trong một cái lò gạch cũ, là một đứa con hoang. Được dân làng nuôi. Chí Phèo lớn lên như một loài cây dại, tuổi thơ hết đi ở nhà này lại đi ở cho nhà nọ, tuổi thanh niên ra sức làm thân trâu ngựa cho nhà lí Kiến. Vì một chuyện ngờ ghen vớ vẩn, lí Kiến đã nhẫn tâm đẩy Chí Phèo vào tù.

Bị tha hoá:

Loading...

Sau bảy, tám năm biệt tích, Chí Phèo trở về làng, hoàn toàn biên đổi nhân hình lẫn nhân tính, chuyên đập đầu, rạch mặt để ăn vạ và dâm chém người, trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại. Anh hoàn toàn bị tha hóa, sông triền miên trong những cơn say, không ý thức được hành động và cuộc sống của chính mình.

Rơi vào bi kịch và vùng lên để thoát khỏi bi kịch:

Cho đến khi Chí Phèo gặp thị Nở trong một cơn ốm và anh được thị Nở chăm sóc. Tình cảm chân thật của thị Nở đã khơi dậy được ý thức và lương tâm của Chí Phèo. Anh nghĩ rằng thị Nở cảm thông với mình thì người khác cũng có thể chấp nhận mình, nên mong được làm hòa với mọi người. Bản chmt tốt đẹp của người lao động trong Chí Phèo vốn tiềm tằng, nay có cơ hội tỉnh thức, anh muốn làm người lương thiện.

Chí Phèo lại rơi vào bế tắc và thảm kịch xảy ra:

Chí Phèo tha thiết muôn trở về với mọi người, nhưng tất cả làng Vũ Đại đều sợ hãi và xa lánh anh, thị Nở lại “cắt đứt” với Chí Phèo. Anh lại rơi vào tình thế hoàn toàn tuyệt vọng và bỗng nhận ra kẻ đã cướp quyền làm người của mình là bá Kiến, thảm kịch xảy ra: anh đâm chết bá Kiến rồi tự sát.

THA HÓA VÀ QUÁ TRÌNH THA HÓA CỦA CHÍ PHÈO

Tha hóa là hiến đổi thành cái khác:

Trong truyện Chí Phèo, tình trạng con người bị tha hóa có thể hiểu ở hai phương diện. Một là không được sông như bản chất người của mình: Chí Phèo vốn là một nông dân lương thiện mà phải sông như một con quỷ dữ của làng Vũ Đại. Hai là những sản phẩm do mình tạo ra lại trở thành xa lạ, thậm chí thù địch với chính mình: những người nông dân như Chí Phèo đã xây dựng nôn làng Vũ Đại cần lao và lương thiện, nhưng cái làng ấy không chấp nhận Chí Phèo quay về, thậm chí còn thù ghét và sợ hãi anh (khi Chí Phèo chết, cả làng cảm thấy mừng rỡ).

Chí Phèo tuy bị tha hóa từ lâu, nhưng trước khi gặp thị Nở đã khơi dậy ý thức được tình trạng tha hóa của mình và bi kịch bắt đầu diễn ra trong đời sống nội tâm của anh.

Nam Cao đã cho thấy tất cả nỗi thống khổ ghê gớm của nhân vật Chí Phèo.

Nỗi thông khỏ đó không phải là không nhà không cửa, không cha không mẹ, không họ hàng thân thích… mà chính là Chí Phèo bị xã hội vằm nát cả bộ mật người, cướp đi linh hồn người, phải sông kiếp sông tôi tăm của con vật lạ. Đó chính là nỗi thông khổ của cá thể sinh ra là người nhưng lại không dược làm người và bị xã hội từ chối, xua đuổi. Tình trạng ]ji thảm này được tác giả chứng minh trong đoạn mở đầu giới thiệu một chân dung, một tính cách “hấp dẫn”, vừa hé cho thấy một số phận bi đát. Dù say rượu đến điên khùng. Chí Phèo vẫn như cảm thấy thấm thìa “nông nỗi” khôn khố của thân phận mình. Anh chửi trời, chứi

đời rồi lại chuyển sang chửi tất cả làng Vũ Đại, cuối cùng chửi thằng cha con mẹ nào đẻ ra cái thằng Chi Phèo. Không ai chữi lại anh vì rất đơn giản là không ai coi anh như một con người.

Hơn nữa, con đường trở lại làm người lương thiện vừa mở ra trước mắt Chí Phèo, bị chặn đứng lại:

Bà cô của thị Nở dứt khoát không cho cháu bà đâm đầu lấy một thằng không cha. Ai lại đi lấy thằng Chí Phèo chỉ có một nghề là rạch mặt ăn vạ. Bà ta cũng giống như mọi người quen coi Chí Phèo là “con quỷ dữ” từ lâu rồi. Thế là Chí Phèo bị rơi vào một bi kịch tâm hồn đau đớn, bi kịch của con người không được nhận làm người. Ngay trong phút giây tuyệt vọng đó, anh xách dao đến nhà bá Kiến, không chỉ vì say mà chủ vếu chỉ vì lòng căm thù vẫn âm ĩ lâu nay trong đầu óc u tôi của anh giờ đây đã bừng lên. Những lời lõ cuối cùng của Chí Phèo bộc lộ tất cả bi kịch nội tâm đau đớn đó: “Tao muốn làm người lương thiện… Không dược! Ai cho tao lương thiệnĩ Làm thế nào cho mất dược những ưết mảnh chai trên mặt này? Tao không thể là người lương thiện dược nữa. biết không!”. Sau khi đâm chết bá Kiến, Chí Phèo chỉ còn một cách là tự sát. Thế là trước đây, để bám lấy sự sông, Chí Phèo đã từ bỏ nhân phẩm, bán linh hồn cho quỷ; giờ đây ý thức về nhân phẩm thức dậy, linh hồn đã trở về, Chí Phèo lại phải tự hủy diệt cuộc sống của mình.

GIÁ TRỊ TỐ CÁO HIỆN THỰC

Chí Phèo là một sản phẩm của tình trạng áp bức bóc lột ở nông thôn nước ta trước Cách mạng tháng Tám 1945. Đó là hiện tượng người lao động lương thiện bị đẩy vào con đường lưu manh, dần dần bị tha hóa. Hờn ghen vớ vẩn, lí Kiên đẩy anh canh điền vào nhà tù. Nhà tù thực dân tiếp tay lão cường hào thâm độc để giết chết phần “người” trong con người Chí Phèo, biến Chí Phèo từ một người nông dân lương thiện thành quỷ dữ. Chi tiết kết thúc tác phẩm này đầy ngụ ý: biết đâu lại chẳng có một “Chí Phèo con” bước từ cái lò gạch cũ vào đời để “nối nghiệp bố”. Hiện tượng Chí Phèo chưa thê hết khi xã hội tàn bạo vẫn không cho con người được sông hiền lành, tử tế, vẫn còn những người dân lương thiện bi đây vào con đường lưu manh, tội lỗi.

Sức mạnh phê phán, ý nghĩa điển hình của hình tượng Chí Phèo chính là vạch ra được quy luật tàn bạo, bi thảm này trong cái xã hội tối tăm của nông thôn nước ta thời đó.

Phân tích quá trình tha hóa và thức tỉnh của nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao – Bài làm 2

Chí phèo vốn là đứa trẻ mồ côi, được nuôi nấng trong vòng tay của những người dân lương thiện làng Vũ Đại. Năm 20 tuổi, Chí làm canh điền khỏe mạnh cho nhà Bá Kiến. Canh điền nhưng hắn hiền như đất, thậm chí là nhút nhát. Từng có ước mơ giản dị, lương thiện như trăm người khác: “một gia đình nho nhỏ, chồng cày thuê cuốc mướn, vợ dệt vải,…” Chí còn là người biết tự trọng. Vì tự trọng, anh nông dân ấy chỉ thấy nhục khi bị bà Ba gọi lên làm những việc không chính đáng.

Làm canh điền cho Bá Kiến là khởi điểm cho quá trình tha hóa của Chí phèo, mà nguyên nhân trực tiếp là sự dâm ô của bà Ba và thói ghen tuông xấu xa của Bá Kiến. Vì sự ích kỉ của mình, Bá Kiến sẵn sàng hủy hoại cuộc đời người khác, đẩy Chí phèo vào tù. Nhà tù thực dân lại là môi trường thuận lợi, biến Chí phèo từ người lương thiện thành lưu manh.

Sau bảy, tám năm, Chí phèo ra tù với hình hài của một thằng lưu manh: “cái đầu trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cương cường,..”. Đó là sự tha hóa về nhân hình. Còn về nhân tính, Chí không còn hiền như đất, mà hung hăng, liều lĩnh. Hắn về hôm trước, hôm sau đã thấy ngồi uống rượu với thịt chó suốt từ trưa đến xế chiều rồi say khướt, hắn xách một cái vỏ chai đến nhà Bá Kiến, gọi tận tên ra mà chửi. Rồi Chí phèo đánh nhau với Lý Cường, đập cái chai vào cột cổng, lăn lộn dưới đất, vừa kêu vừa lấy mảnh chai cào vào mặt.

Không may cho Chí phèo, cái mãnh lực đen tối, tiềm tàng trong hắn đã gặp phải tên cáo già xảo quyệt là Bá Kiến. Chí như lửa to gặp gió lớn, càng tác oai tác quái nhiều hơn. Bá Kiến biết rằng với những thằng hiền thì phải bóp cho ra bùn, còn với hạng lưu manh côn đồ, phải biến nó thành tay sai. Bằng những đồng tiền lẻ, thủ đoạn “trị không được thì dùng”, Bá Kiến đã buộc Chí phèo phải bán dần bán lẻ thể xác và linh hồn. Kể từ đó, Chí phèo triền miên trong những cơn say, và hắn say thì hắn làm bất cứ cái gì người ta sai hắn làm. Hắn đập phá bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao nhiêu cảnh yên vui, đạp đổ biết bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu và nước mắt của biết bao nhiêu con người lương thiện. Để rồi hắn trở thành con quỷ dữ trong mắt người dân làng Vũ Đại. Cái mặt của Chí không còn phải là mặt người, nó là mặt của một con vật lạ, nó vằn dọc, vằn ngang, không thứ tự, bao nhiêu là sẹo.

Dầu vậy, hình tượng Chí phèo không phải ngẫu nhiên, cá biệt. Trước hắn đã có Năm Thọ, Binh Chức và biết đâu chẳng có một Chí phèo con lại bước ra từ một cái lò gạch cũ mà Thị Nở đã thoáng hình dung để “nối nghiệp” bố? Trong một số truyện ngắn khác, Nam Cao cũng xây dựng một số nhân vật tương tự: Trạch Văn Đoành (Đôi móng giò), Cụ Lộ (Tư cách mõ), Đức (Nửa đêm),..

Qua “Chí phèo”, Nam Cao đã khẳng định một sự thật đau đớn ở làng quê Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám: hiện tượng người nông dân bị chà đạp về thể xác và tâm hồn lương thiện vốn có, bị xã hội phi nhân tính cướp đi cả hình hài lẫn tính người. Nhà văn không chỉ vạch khổ cho người nông dân bị áp bức bóc lột, mà từ hình tượng nhân vật, gián tiếp lên án, tố cáo các thế lực đen tối thống trị xã hội lúc bấy giờ.

Phân tích quá trình tha hóa và thức tỉnh của nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao – Gợi ý 2

Là một cây bút xuất sắc trong trào lưu văn học hiện thực, các tác phẩm của nhà văn Nam Cao chứa đựng một nội dung nhân đạo sâu sắc và độc đáo không lẫn vào đâu được. Trong đó, "Chí Phèo" là kiệt tác về đề tài người nông nhân trước Cách mạng tháng tám của ông. Qua nhân vật trung tâm của tác phẩm – Chí Phèo – Nam Cao đã vẽ nên một hiện thực về người nông dân trong xã hội cũ, bị tha hóa nhân cách làm người. Thế nhưng, qua đó, câu chuyện về nhân vật đã gieo vào lòng người đọc niềm tin đối với người lao động bất hạnh, đồng thời nói lên giá trị nhân đạo sâu sắc của tác phẩm.

1. Quá trình tha hóa của nhân vật Chí Phèo:

nông dân lương thiện ————-> lưu manh —————> quỷ dữ

1.1 Từ người nông dân lương thiện —-> lưu manh:

– Chí vốn là một thằng không cha, không mẹ, không họ hàng thân thích, không nhà cửa, bạn bè,,, Cả một thời niên thiếu sống bơ vơ: "đi ở cho hết nhà này sang nhà nọ". Lớn lên đi làm canh điền cho cường hào trong vùng. Lúc ấy Chí vẫn là một nông dân lương thiện, khỏe mạnh về thể xác và lành mạnh về tâm hồn – một con người "hiền như đất", giàu lòng tự trọng và biết phân biệt tình yêu cao thượng và nhục dục thấp hèn. Chí từng mơ ước một gia đình "chồng cày thuê cuốc mướn, vợ dệt vải" – một ước mơ giản dị và rất người. Tuy nhiên, một cơn ghen vu vơ của Bá Kiến đã đẩy Chí vào tù, bắt đầu một quá trình tha hóa một con người. Nhà tù vốn là nơi để người có tội chuộc lỗi, là công cụ cải tạo con người. Vậy mà nhà tù thực dân đã tiếp tay cho bọn cường hào, ác bá, giết chết đi phần người trong Chí Phèo, để Chí mãi trượt dài trên dốc của sự tha hóa.

– Trở về sau 7,8 năm tù, Chí Phèo trở thành một "người ngoài" ở làng Vũ Đại vì sự đáng sợ toát lên ở vẻ ngoài: "Cái đầu trọc lốc… trông gớm chết!". Không chỉ biến dạng về diện mạo, hình hài đến trang phục, tính tình cũng khác: "Hắn mặc cái quần nái đen… trông gớm chết". Và Chí, giữa cái xã hội mà ai cũng nghĩ "chắc nó trừ mình ra", lạnh lùng xa lánh hắn, hắn uống rượu, chửi bới, dọa đốt quán, rạch mặt ăn vạ… Hắn đã trở thành một phần tử lưu manh một cách mù quáng.

1.2 Từ một kẻ lưu manh —-> quỷ dữ làng Vũ Đại:

– Không dừng ở đó, dưới bàn tay quỷ quyệt của Bá Kiến, Chí Phèo đã trở thành một công cụ gây tội ác trong mắt người dân làng Vũ Đại.

– Người đẩy Chí vào bước đường ấy là Bá Kiến, vậy mà chẳng những Chí Phèo không thể đòi lại công bằng cho mình mà còn trở thành một tên tay sai, một thứ công cụ: "hắn say thì hắn làm bất cứ việc gì người ta sai hắn làm…". "Hắn tác quái cho bao nhiêu dân làng, phá bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao nhiêu cảnh yên vui, đạp đổ bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu và nước mắt của bao nhiêu người lương thiện… ".

– Và cứ như thế, Chí Phèo trượt dài trong sự tha hóa, bản thân mình nhân hình bị hủy hoại, nhân tính bào mòn, càng ngày càng dấn sâu vào tội ác, vực thẳm của đau thương và tội lỗi, bị chính kẻ thù lợi dụng và trượt dài trên con đường tha hóa, không lối thoát.

=> Tấn bi kịch đầy nghịch lý, vừa là nạn nhân của bọn cường hào, ác bá, vừa là con quỷ dữ của làng, bị mọi người xa lánh, ngoảnh mặt. Ngòi bút nhân đạo của nhà văn Nam Cao đã vạch trần hiện thực trước mắt người đọc, đó là sự cùng quẫn của hoàn cảnh sống, sự nham hiểm, độc ác của bọn cường hào, địa chủ ở nông thôn, sự phi nhân tính của nhà tù thực dân và định kiến của đồng loại đối với những con người cùng đinh, khốn khổ như Chí Phèo. Chính xã hội phi nhân tính đã đẩy con người vào con đường lưu manh, tha hóa.

2. Quá trình thức tỉnh:

2.1 Sau đêm gặp Thị Nở, Chí Phèo sống lại với những cảm xúc đầy nhân tính:

– Lần đầu tiên sau những cơn say vô tận, "hắn tỉnh" và nhận ra cuộc sống xung quanh qua những âm thanh: "Tiếng chim hót… cá…". Những âm thanh cuộc sống rất thực ngoài kia đang đánh thức hắn, kéo hắn ra khỏi những ngày tháng u mê, tăm tối, gợi nhắc đến mơ ước rất người mà hắn từng ấp ủ. Chí cũng nhận ra bản thân mình "hình như đã trông thấy trước… và ốm đau".

– Chí thức tỉnh và sống lại với những cảm xúc rất người cùng ý thức cũng đã trở lại trong hắn.

2.2 Sự chăm sóc của Thị Nở làm tâm hồn Chí Phèo thực sự hồi sinh:

– Đó là lần đầu tiên Chí được chăm sóc bởi bàn tay một người đàn bà, bằng một bát cháo hành giản dị, chân thành của Thị Nở. Đó là bát cháo từ bàn tay ấm nóng tình thương làm "hắn rất ngạc nhiên", "hết ngạc nhiên hắn thấy mắt hình như ươn ướt".

– Bát cháo hành của Thị Nở đã đánh thức trong Chí những tình cảm lành mạnh, những cảm xúc rất người. Hắn khóc. Bởi vì "đây là lần thứ nhất hắn được người ta cho", hắn được cư xử như một con người. Trước đây, muốn được ăn, hắn toàn phải dọa nạt, giật cướp, phải rạch mặt ăn vạ… Hắn nhận bát cháo hành bốc khói mà "bâng khuâng", vừa "vui" vừa "buồn", vừa "có một cái gì đó như là ăn năn". Những cảm xúc con người đã thức dậy trong tâm can của Chí Phèo. Chính hương vị cháo hành – thứ hương vị của tình thương chân thành và cảm động. Hạnh phúc giản dị mà thấm thía lần đầu tiên Chí được nhận lấy đã đánh thức nhân tính bị vùi lấp lâu nay: "Trời ơi! Hắn thèm lương thiện… thân thiện của những người lương thiện." Quả là kì diệu. Cái bản chất đẹp đẽ của người nông dân lương thiện bị vùi dập lâu nay lại bừng sáng trong tâm hồn Chí Phèo.

2.3 Sự thức tỉnh về quyền làm người và bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người lương thiện:

– Thế mà, sự xuất hiện của Thị Nở chỉ như một tia chớp lóe lên rồi vụt tắt trong cuộc đời Chí Phèo. Hình ảnh người đàn bà ấy như một cách để Nam Cao soi rọi ánh sáng lương thiện vào tâm hồn Chí Phèo để làm hồi sinh những phẩm chất người trong hắn.

– Trong lúc tưởng chừng như hạnh phúc đã thuộc về mình, hắn cay đắng nhận ra rằng mình "không thể làm người lương thiện được nữa", Thị Nở từ chối hắn, mọi người từ chối hắn. Bởi hắn chỉ là "một thằng không cha… ăn vạ". Hắn đã gây ra bao bất hạnh cho bao người. Mọi nẻo đường để quay về một cuộc sống bình dị, lương thiện đã bị khép chặt. Hắn thức tỉnh nên ý thức rất rõ bi kịch của cuộc đời mình, thấm thía và đớn đau.

– Hắn tìm đến rượu, nào ngờ đâu không làm hắn say mà "càng uống càng tỉnh". Cái tỉnh của Chí là cái tỉnh của một con người với nỗi đau quá lớn và ý thức rất rõ về cuộc đời mình trong sự bất lực, buông xuôi. Sự từ chối của Thị Nở đã khép lại bao hy vọng của hắn. Hơn bất cứ lúc nào, hắn cảm thấy nỗi bất hạnh to lớn đè nặng tâm hồn mình, để rồi chỉ có thể bất lực mà "ôm mặt khóc rưng rức".

– Không còn con đường nào khác, Chí Phèo vác dao đến nhà Bá Kiến. Chí ý thức rất rõ tình cảnh của mình. Đến nhà Bá Kiến, Chí Phèo muốn đòi "lương thiện", đòi quyền làm người – một con người đúng nghĩa. "Tao muốn làm người lương thiện… nữa". Những vết cắt của tội lỗi đã hằn trên khuôn mặt hắn, hắn biết rằng đã quá muộn màng để quay đầu. Chí Phèo vung dao giết Bá Kiến nhưng hắn không để mình trở lại cuộc sống của một quỷ dữ như trước nữa. Và lưỡi dao oan nghiệt cũng đã kết thúc một kiếp người khốn khổ. Cái chết Chí Phèo đầy uất hận nhưng đó là nỗi khao khát của người nông dân bị tha hóa, muốn được lương thiện. Chí Phèo chết bởi hắn khao khát lương thiện nhưng định kiến xã hội đã không chừa cho hắn cơ hội. Chí Phèo chết trong sự nhận thức rất rõ về chính mình và bi kịch bị từ chối ấy.

3. Đánh giá:

– Miêu tả quá trình tha hóa và thức tỉnh của nhân vật Chí Phèo là yếu tố làm nên giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc của tác phẩm. Tác phẩm là tiếng nói đanh thép, tố cáo chế độ thực dân phong kiến đã xô đẩy bao con người lương thiện đến tận cùng của sự tha hóa. Tác phẩm còn là niềm tin yêu vào những người lao động cùng khổ: Xã hội dù đã hủy hoại nhân hình nhân tính của con người nhưng bản chất ốt đẹp và khát vọng làm người của họ vẫn hiện hữu.

– Thể hiện quá trình tha hóa và thức tỉnh, Nam Cao đã thể hiện bản lĩnh của một cây bút hiện thực sắc sảo, tạo nên một hình tượng nghệ thuật đa diện có sức sống nội tạng, để lại nhiều suy ngẫm trong lòng độc giả.

=> Quá trình tha hóa và thức tỉnh của Chí Phèo được nhà văn Nam Cao thể hiện hết sức thành công bằng biện pháp nghệ thuật nghiêm ngặt của một cây bút văn học hiện thực xuất sắc cùng với cảm xúc của một trái tim "sống đời, trải đời" giàu tình thương với con người và cuộc sống, làm cho "người gần người hơn".

LIKE ỦNG HỘ TÁC GIẢ